نوین

• ·        یک کتیبه­ی شکسته­

گیلگمش بیست و شش قرن پیش از میلاد مسیح بر سرزمین اوروک که در بین­ النهرین واقع شده است ، فرمانروایی می­کرد . شاعران منظومه­های کوتاهی درباره­ی گیلگمش سروده بودند. قدمت این منظومه­ها به دو هزار سال پیش از میلاد مسیح می­رسد. شاعری به نام سینلی­کونینی (حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد) بر اساس این منظومه­های کوتاه به زبان آکادی که از زبان­های سامی شرق بین­النهرین بود ، منظومه­ی گیلگمش را سرود.
نسخه­ای از منظومه­ی گیلگمش به شکل کتیبه­های گلی در کتابخانه­ی پادشاه آسوری ، آسوربانیپال که حدود شش قرن پیش از میلاد در بین­النهرین حکومت می­کرد وجود داشت. بیش از دو هزار سال بود که کتیبه­های منطومه­ی گیلگمش مفقود شده بود . سرانجام باستان شناس انگلیسی به نام جرج اسمیت در سال ۱۸۷۲ این کتیبه ها را یافت .

 منظومه­ی گیلگمش مشتمل بر سه هزار و ششصد مصرع است که بر دوازده کتیبه­ی گلی نگاشته شده است . این منظومه به لحاظ ساخت دقیق، زبان شاعرانه، و از نظر سبک از شاهکارهای ادبیات حماسی جهان به شمار می­آید.
در ماجراهایی که برای گیلگمش اتفاق می­افند، خدایان نقشی مهم ایفا می­کنند . به این لحاظ در منظومه­ی گیلگمش مرز میان اسطوره و حماسه مخدوش است .
منظومه­ی گیلگمش در سراسر مشرق زمین و در عهد عتیق در اروپا نیز شهرت داشت .

• ·        به جستجوی رویین­تنی

گیلگمش که پادشاهی بود ظالم اهالی اورکوس را واداشته بود که روز و شب با کاری طاقت­فرسا­ حصار شهر را فرازآورند. خدایان برای پایان دادن به ظلم گیلگمش ،صحراگردی قَدَر را می­آفرینند به نام انکیدو و به نبرد با گیلگمش فرامی­خوانندش . پس از جنگی که در آن نه گیلگمش می­تواند بر انکیدو غلبه کند و نه انکیدو بر او ، این دو با هم هم­داستان می­شوند و دوشادوش یکدیگر در نبردهایی حماسی شرکت می­کنند . خدایان که از دوستی این دو پهلوان خشنود نیستند ، تصمیم می­گیرند انکیدو را از میان بردارند . انکیدو به خواستِ خدایان بیمار می­شود و می­میرد.گیلگمش از مرگ انکیدو برآشفته می­شود، و تاج و تخت وامی­گذارد، به سوی یکی از اجدادش، اوتناپیشتیم که رویین­تن است به راه می­افتد با این قصد که از راز رویین­تنی آگاه شود. در راه در نبردهایی حماسی شرکت می­کند و پیروز می­شود. سرانجام ، وقتی به اوتناپیشتیم می­رسد ، او رازش رابرملا می کند. می­گوید : پس از آن که از طوفان نوح جان سالم به در برد، رویین تن شد . اوتناپیشتیم نشانی گیاهی را به گیلگمش می­دهد که اگر از آن گیاه بخورد ، جوان می­شود . گیلگمش گیاه را می­یابد ، اما ماری گیاه را از او می رباید . گیلگمش بیمار می­شود و در بستر مرگ به بیهودگی تلاشش برای رویین­تنی پی می­برد .

• ·        گیلگمش و قصص قرآنی

در قرآن، در سوره­ی بقره داستان عوج بن عنق آمده است. این عوج بن عنق از بزرگی و بلندی چنان است که دریاها تا ساق پای او می­رسند و روایت است که وقتِ طوفان نوح آب از بلندترین کوه جهان چهل گز گذشته بود و با این حال آب به ناف عوج بن عنق می­رسید . وقتی آدم از دنیا بیرون شد، عوج بن عنق از مادر زاییده شد، سه هزار و سیصد سال عمر کرد تا زمان موسی بن عمران. وقتی که طوفان نوح درگرفت، هیچ خلقی که بیرون کشتی بودند، زنده نمادند، مگر عوج .
به اغلب احتمال عوج بن عنق با اوتناپیشتیمِ رویین­تن خویشاوند است . در هر حال می­توانیم تصور کنیم که به دلیل زندگانی دراز شخصیت­های افسانه­ای مانند عوج بن عنق و اوتناپیشتیم آنان را رویین­تن تصور کرده­اند . اگر چنین باشد گیلگمش هم هر چند که مانند بسیاری از اغنیای روزگار ما به جستجوی جوانی و عمر جاودان بوده است ، اما در پایان کار به بیهودگی زندگی طولانی پی می­برد . این داستان دست­کم از این نظر همچنان معاصر زمانه­ی ماست .

• ·        ترجمه گیلگمش به فارسی

زنده یاد احمد شاملو منظومه­ی گیلگمش را به فارسی برگردانده است . فرازهایی از ترجمه­ی شاملو نخستین بار در ماهنامه ی کارنامه منتشر گردید .
دکتر داود منشی زاده لوحه های میخی جرج اسمیت را به فارسی ترجمه کرده است .