شاهنامه و میتولوژی

میتولوژی یک اصطلاح یونانی است و اساطیر هم که ما در فارسی می گوییم جمع عربی اسطوره واسطوره معرب واژه یونانی Historia  است.در یونانی  Mythosبه معنی افسانه های نخستین هر ملتی است درباره ی آفرینش جهان وبرخوردهای نخستین انسان با طبیعت و نیروهای نیک وبد که در گیراگیر این برخورد خدایان وشهریاران وپهلوانان هرملت ظهور می کنند.میتولوژی در یک جمله تاریخ فرهنگ مادی ومعنوی اولیه ی هرملت است.
ادامه نوشته

اهمیت شاهنامه ی فردوسی

همه ی ما هنگامی که ازاهمیت شاهنامه سخن به میان می آید دراین نظراتفاق داریم که شاهنامه یکی از مفاخرملی ماست.ولی بنده مطمئن هستم که اگرشما ازصد نفرنابرگزیده بپرسید که چراشاهنامه یکی ازمفاخرملی ماست بیش ازنفرآنها اهمیت ملی شاهنامه را درتبلیغ میهن پرستی وشاه دوستی وشرح پیروزیهای ایرانیان بردشمنان آنها می دانند.که تازه درهمین جا هم اغلب فراموش میگردد که شاهنامه سرگذشت شکستهای ایرانیان هم هست واصطلاحی که به طعنه می گویند “شاهنامه آخرش خوش است”از همین جا برخاسته است.به سخن دیگر وقتی ما ازاهمیت ملی شاهنامه سخن میگوییم غالبا تنها به اهمیتی که این کتاب برای ملیت ما داردنظر داریم.ولی اهمیت ملی شاهنامه خیلی بیش از این است.

برای شناخت همه ی جهات اهمیت شاهنامه باید بی اغراق دهها کتاب مستند وصدها مقاله ی تحقیقی نوشت واین کارهم وقتی ممکن است برپایه ی یک متن پالوده انجام گیرد.یعنی نخست باید تصحیح نسبتا معتبری ازاین کتاب فراهم شود ومتن کتاب ازدستبردهای بیگانه وچندین هزاربیت الحاقی پاک گردد.درتحت این شرایط اگر من بنا به سابقه ی یک ربع قرن کار باشاهنامه امشب درمحضر شما این گستاخی رابه خود می دهم ودرشرح برخی ازاهمیتهای این کتاب آنچه را که باید درهزار صفحه با ذکر شواهد فراوان گفت درچند صفحه خلاصه می کنم

بهیچ روی این ادعا را ندارم که حق مطلب را به خوبی ادا کرده وچیزی ناگفته نگذاشته باشم.

بلکه مطلبی است در حد یک یادآوری به شیوه ای که در خطابه مرسوم است آن هم خطابه ای که برای عموم علاقه مندان باشد ونه برای چند تن اهل فن.

شاهنامه و تاریخ

در شاهنامه بخش ساسانیان را که با حدود ۱۷هزار بیت بیش از یک سوم حجم کتاب را تشکیل میدهد معمولا بخش تاریخی شاهنامه مینامند.با آنکه این بخش نیز دارای مطالب افسانه ای بسیار هست ولی باز از نظر مطالب تاریخی دارای مآخذی به زبان های یونانی و لاتینی و ارمنی و سریانی و پهلوی و عربی و فارسی هستیم . ولی مطالب شاهنامه حتی پس از کنارگذاشتن افسانه ها و شرح و بسط های شاعرانه آن باز از نظر مقدار بر مطالب آثار دیگرمیچربد. گذشته از این در بخش به اصطلاح داستانی و نیمه تاریخی شاهنامه نیز مطالب تاریخی بخصوص درباره اشکانیان هست که شناخت کم وچون آن ها بخاطر کم اطلاعی ما از جزئیات تاریخ آن دوره دشوار است.به گمان من ازمطالب شاهنامه از منوچهر تا دارا فقط مقدار ناچیزی تاریخ هخامنشی و روایات اوستائی وبیش از هشتاد در صد آن تاریخ و ادبیات پارتی است.اخبار بیشتر این پادشاهان بویژه آنچه درپادشاهی کیخسرو آمده است بهیچ روی نمیتواند با سرگذشت کی های اوستائی ارتباط داشته  باشد و گویا این علت که در روایات ملی ما شاهان و تیول داران پارتی نسبت خود را به شاهان و پهلوانان اوستایی میرسانند یا میرساندند سبب خلط تاریخ و ادبیات پارتی با روایات اوستایی شده است.

شاهنامه و فرهنگ باستان

اگر شما بخواهید درباره رسوم کشورداری وآیین های اداری ودرباری ایران قبل از اسلام تحقیق کنید مانند اخذ مالیات ،سکه زدن،نوشتن نامه های دولتی،فرستادن وپذیرفتن سفیر،تشکیلات سپاه،سلاح های جنگی،رسم تاجگذاری،آیین باردادن وغیره وغیره.یا خواسته باشید درباره مراسم خانوادگی واجتماعی تحقیق کنید،مانند زناشویی،نامگذاری روی کودک ،آیین مهمانی ومیزبانی،رامشگری ومیگساری،جامه وآرایش وبوهای خوش،برگزاری جشن های ملی چون نوروز ومهرگان،آذین بستن شهر،هدیه دادن ونثار کردن،سرگرمی ها وبازیها چون شکار واسبدوانی وچوگان وشطرنج ونرد،برخی روابط ومناسبات میان اعضای خانواده و افراد جامعه ،اعتقادات اخلاق ودینی مردم تا برسد به آیین سوگواری وتدفین. یا خواسته باشید درباره ی طبقات اجتماع و مشاغل گوناگون و وضع زنان تحقیق کنید.ویا خواسته باشید

 د رباره ی برخی دانشها وفنون چون پزشکی ونجوم وموسیقی وشعر تحقیق کنید…در تحقیق همه این زمینه هایکی از مآخذ مهم شما وگاه تنها مآخذ شما شاهنامه ی فردوسی است.

شاهنامه و ادبیات پهلوی

چنانکه معروف حضار محترم هست اهم آنچه از ادبیات پهلوی به ما رسیده است نوشته های

دینی زردشتی است و از ادبیات غیر دینی آن جز چند نوشته کوچک چون کارنامه اردشیر بابکان و منظومه یادگار زریران و منظومه درخت آسوریگ و رساله خسرو و ریدگ و رساله ای در بازی شطرنج و نرد چیز دیگری بجای نمانده است. از سوی دیگر میدانیم که بخش مهمی از ادبیات فارسی به مآخذ پهلوی برمیگردد. از این قبیل اند ادبیات منظوم و منثور حماسی ،بخش مهمی از ادبیاتی که به آئین یا آئینه خسروان شهرت دارد،مانند کلیله و دمنه و سندباد نامه و مرزبان نامه و قابوس نامه  و نصیحه الملوک و غیره،همچنین بخش مهمی از ادبیات اندرز،چه آنهائی که به صورت رساله های جداگانه تدوین شده اند،مانند ظفرنامه منسوب به ابن سینا،و چه آن بخشی که با مطالب آثار دیگر درآمیخته اند.همچنین برخی از منظومه های عاشقانه چون ویس و رامین.و نیز رساله هائی در علوم و فنون گوناگون دیگر،مانند بازنامه و رسالاتی در آداب شکار و حرب و غیره. برخی از آثار پهلوی در سده های دوم و سوم و چهارم هجری به عربی و فارسی ترجمه شدند.تنها آنچه ابن ندیم در کتاب الفهرست از ترجمه های پهلوی به عربی نام میبرد نزدیک صد کتاب و رساله است. ولی متاسفانه نه تنها اصل پهلوی،بلکه تقریبا همه ترجمه های عربی و فارسی این آثار از دست رفته اند و آنچه در بالا از آن نام رفت آثاری است که غالب آنها بر اساس ترجمه های عربی و فارسی تدوین گشته اند. شاهنامه فردوسی تنها حجم آنرا که در نظر بگیریم یکی از مهمترین این آثار است و ما با داشتن شاهنامه ترجمه شاعرانه ای از خداینامه و تعداد زیادی از رسالات کوچک و بزرگ پهلوی از جمله کارنامه اردشیر بابکان و یادگار زریران و یادگار بزرگمهر که اصل پهلوی آنها نیز مانده است،در دست داریم.

شاهنامه و فرهنگ اسلامی

شاهنامه بخاطر محتوای غنی وچند سویه با پرسویه خود که قبلا به برخی از آنها اشاره شد،بلافاصله پس از نگارش آن مورد استقبال افراد وطبقات مختلف جامعه از شاعر و مورخ ولغوی و حکیم ونقاش و نقال تا برسد به ماموران دولتی و سپاهیان و دایگان و درباریان قرار گرفت و بدین ترتیب بسیاری از آنچه که شاهنامه از فرهنگ باستان ایران گرفته بود،از

 میتولوزی و تاریخ و آئین کشورداری و بسیاری از آداب و رسوم خانوادگی و اجتماعی،به فرهنگ ایران اسلامی منتقل گردید و بدین ترتیب شاهنامه مانند پلی شد که دو فرهنگ پیش از اسلام و بعد از اسلام ایران را به یکدیگر متصل ساخت و آن استمرار فرهنگ ایران که با حمله عرب آسیب بزرگ دیده بود بوسیله شاهنامه تا حد زیادی مرمت یافت.تحقیقات بسیار زیادی لازم است تا بتوان همه جنبه های نفوذ شاهنامه را در زندگی ایرانیان نشان داد،از نفوذ شاهنامه در ورزش باستانی گرفته تا برسد به ادبیات توده و هنرهای نمایشی که پائین تر به آن اشاره خواهد شد.و یا برای مثال،بخش بزرگی از نام های ایرانی که ما روی کودکان خود میگذاریم اگر بگذاریم- در اصل از شاهنامه گرفته شده اند.چون اغلب آنها به این صورت در آثار پیش از شاهنامه نیامده اند.همچنین شاهنامه در کنار خمسه نظامی یکی از مهمترین منابع موضوع هنر مینیاتور و تذهیب کتاب است و از میان آثار فراوان آن،دوتای آنها،یعنی شاهنامه بایسنغری و شاهنامه شاه طهماسبی م

شاهنامه و زبان فارسی

اگرچه قرنهاپیش ازفردوسی زبان فردوسی زبان رایج گفتاردرسراسرایران شده بود،ولی ازعمرآن بعنوان زبان نوشتاروجانشین زبان پهلوی وعربی بیش ازصدسالی نمیگذشت ودراین مدت همیشه این زبان درمیان ایرانیان هواخواه زبان عربی دارای دشمنان خطرناکی بودکه به ویزه پس از پایگیری دولت ترکان غزنوی برقدرت آنها افزوده گردید ویکی دوبارموفق شدند زبان نامه های دولتی رادوباره ازفارسی به عربی برگردانند.هستندکه معتقدند که بدون نیازی که درمیان اهل قلم به شاهنامه پیداشده بود،زبان عربی جای زبان فارسی رامیگرفت ویادست کم موضوع آنرابه عنوان زبان نوشتاربسیارضعیف می کرد.صرف نظر ازاین موضوع،شاهنامه به خاطرگنجینه بزرگ واژه های فارسی آن،برای موجودیت زبان فارسی اهمیت کمتری ندارد.اگرماازمیان آثارموجود وکهن زبان فارسی آنهایی راکه مانند شاهنامه رقم واژه های بیگانه آنهانسبت به کل واژه های کتاب ازحدود پنج درصدبیشترنیست،به یکجاگردآوریم،حجم همه آنهارویهمرفته به حجم شاهنامه نمی رسد.بطوریکه اگرشاهنامه را نداشتیم ،هرکس میتوانست ادعاکندکه زبان فارسی بدون رقم بزرگی ازواژه  های بیگانه،زبانی ناتوان یادست کم فاقد فصاحت وشیوایی است.از اینرو اگرشاهنامه را تیرک میانی خیمه ی زبان فارسی بنامیم اغراق نکرده ایم.

شاهنامه و هنر شاعری

ارزش ادبی یک اثرعبارت است ازمجموعه ارزشهایی که آن اثرازجنبه های گوناگون دارد.
ادامه نوشته

شاهنامه و ملیت ایرانی

پس از سقوط دولت ساسانی سه چهار قرن مبارزه ی ایرانیان برای بیرون راندن تازیان گاه مانند قیام ابومسلم وبابک واسفار ومرداویج کمابیش با شکست روبروگردید وگاه به تشکیل حکومت های غیرمستقلی چون طاهریان و نیمه مستقلی چون سامانیان انجامید وگاه اگر در مورد آل بویه ایرانیان بغداد را هم گرفتند وبر خلیفه عباسی جز عنوان امیرالمومنین چیزی باقی نگذاشتند کوشش مهمی در زمینه ی زبان و فرهنگ ملی که مهمترین نشانه های استقلال ملی هستند از خود نکردند.ودیگر اینکه ایرانیان را مانند املاک شخصی میان فرزندان خود تقسیم کردند .
ادامه نوشته

عوامل گرایش به قالب غزل سرایی در عصر حال

غزل، یکی از قدیمی‌ترین قالب‌های شعر فارسی است که شاید اگر در ادبیات جهان دنبالش بگردیم شکل‌هایی نزدیک به همین قالبی که در زبان فارسی وجود دارد را بتوانیم بیابیم.

ادامه نوشته

شاهنامه و ادبیات فارسی

با توجه به محتوای غنی شاهنامه از یک سوی و اهمیت آن برای زبان فارسی ازسوی دیگر ، و با در نظرگرفتن این که شاهنامه کهن ترین اثر شعر فارسی است که به طور کامل به دست مارسیده است . می توان تأثیر بزرگ این کتاب را بر سراسر ادب فارسی حدس زد . نه تنها مورخان و فرهنگ نویسان و حماسه سرایان و مؤلفان کتب اخلاق ، بلکه اکثر متفکرین وشعرای بزرگ زبان فارسی از آن میان شیخ فرید الدین عطار ، عمرخیام ، شیخ اشراق سهروردی ، مولانا ، سعدی و حافظ هریک به نحوی از شاهنامه تأثیر پذیرفته اند . ولی شاهنامه به عنوان بزرگترین منبع تاریخ و افسانه و لغت و حکمت و اخلاق ایرانی تنها بر طبقه شاعران و متفکران پس ازخود تأثیر نکرده است .

ازمیان آثارادبی ماهیچ اثری به اندازه شاهنامه فردوسی ودیوان حافظ هم نتوانسته اند آن دیوار ضخیمی که طبقه باسواد را احاطه می کند بشکافند و به میان توده مردم نفوذ کنند ، و از میان این دو اثر باز شاهنامه به علت شهرت افسانه های آن معروف بوده های وسیع تری ازمردم ایران است . حتی ایرانیانی که زبان مادری انها فارسی نیست ونیزملل همسایه ایران چون ترکها وروس هاوعرب ها.همچنین بخش بزرگی ازادبیات توده ازتأثیرشاهنامه برکنارنمانده است.چه آنهایی که تدوین گشته اند،مانند داراب نامه وسمک عیارتابرسد به حسین کرد وامیرارسلان رومی وحماسه کورغلی،وچه آنهایی که به صورت روایات شفاهی درباره ی ماجراهای پهلوانان شاهنامه درمیان توده مردم جاری است وبخش مهمی ازآنهارا نیزچند سال پیش آقای ابوالقاسم انجوی شیرازی گرداوری کرد ودرسه جلد باعنوان مردم وشاهنامه انتشار داد.

غزل اصفهان

نگاهی به سروده‌های خسرو احتشامی

از دیرباز شعر و هنر اصفهان زینت‌بخش اوراق درخشان تاریخ ادبیات فارسی بوده و شاعران و ادیبان این خطه از برجسته‌ترین سخن وران به‌شمار می‌رفته‌اند. دراین یان غزل امروز اصفهان جایگاهی ویژه و خسرو احتشامی پایگاهی نغز و درخور دارد. در این مقاله ضمن بیان برخی ویژگی‌های غزل امروز اصفهان، به نقد و تحلیل مجموعة حماسه در حریر از این شاعر خوش‌بیان می‌پردازیم. او به‌راستی خسرو غزل‌های شیرین اصفهان است که از پیروان راستین شیوۀ غزل ناب و معتدل در دوران معاصر به‌شمار می‌آید. تصویرهای زیبا و چشم‌نواز، ترکیب بدیع، تأثر از زبان و فرهنگ ترکی قشقایی، تناسب موسیقایی، و عاشقانه‌های بسیار صمیمی و روح‌پرور، برخی از ویژگی‌های غزل احتشامی است؛ ضمن این‌که در حوزه‌های زبان، عاطفه و اندیشه به سعدی، حافظ و صائب تبریزی توجهی ویژه‌ دارد. چهارچوب نوشتار حاضر بر مبنای چهار محور اندیشه، عاطفه، زبان و موسیقی است. در پایان نیز به بررسی توصیفات شاعر از شهر اصفهان پرداخته‌ایم.

گونه های نوآوری و هنجارشکنی ها در قافیة غزل امروز

(ربع قرن اخیر، فاصلة سال های ۱۳۶۰ـ ۱۳۸۵)

گسترة هنجارشکنی ها در سه شعر سه دهة اخیر فارسی (فاصلة سال های ۱۳۵۵ تا ۱۳۸۵ هـ . ش) آن قدر وسیع است که برای شناخت آن ها (دسته بندیشان و درنهایت تحلیلِ مسائل مختلف چون علل تحول ها، ویژگی های منحصربه فرد، مشخصه ها و بارزه های سبکی و…) شاید باید به اندازة همان سه دهه وقت گذاشت و تلاش کرد. شعر امروز باتوجه به تحول ها و دگرگونی های عظیمی که در ربع قرن اخیر (چه در زمینة ادبی و فرهنگی و چه در زمینة سیاسی  و اجتماعی) در کشور ما رخ داده است، دچار دگرگونی های گسترده ای نسبت به شعر قرون گذشتة فارسی و حتی شعر نیمة اول قرن معاصر هجری شمسی شده است. شناخت قافیه بندی و آرایش لَخت ها از مهم ترین فصول غیرمشترک نوع قالب ها با یکدیگرند و از این دیدگاه بسیار حائز اهمیتند؛ چنان که ما با مشاهدة نمودار لَخت بندی و چگونگی آرایش قوافی یک شعر بدون نیاز به مطالعة آن، می توانیم قالبش را حدس بزنیم. بنابراین شناخت هنجارهای قافیه و قافیه بندی در هر قالب شعری در هر دوره ای اهمیت بسیار زیادی دارد. این مقاله سعی دارد با نشان دادن هنجارگریزی های قافیه و قافیه بندی غزل امروز، به شناخت بیش تر ویژگی های این  گونة شعر فارسی کمک کند. نوآوری ها و هنجارشکنی های قافیه و قافیه بندی در غزل امروز در این سطوح بررسی شده است: الف) در سطح کل شعر؛ ب) در سطح یک یا چند بیت: ۱) تکرار قافیه؛ ۲) هویت نو واژگان قافیه؛ ۳) توجه نکردن به خط؛ ۴) ترکیب ردیف و قافیه؛ ۵) پایان نیافتن جمله ها پس از قافیه؛ ۶) تغییر معنای ردیف یا قافیه درمیان شعر؛ ۷) تغییر معنای ردیف؛ 8) بدون قافیه یا ردیف؛ ۹) تشکیل قافیه از دو یا چند تک واژ؛ ۱۰) هنجارشکنی های معدود دیگر.

مروری بر تأثیر نوآوری‌های ساختاری شعر نو بر غزل معاصر

گونه‌های نوآوری در شعر معاصر ایران در چهار حوزة زبان، شکل (فرم، ساختار)، صور خیال، معنا و محتوا قابل تبیینند. در این مقاله فقط شکل، فرم و ساختار مورد بررسی قرارگرفته‌است. نگاهی کلی به نتایج حاصل از بررسی گونه‌های نوآوری ساختاری غزل معاصر نشان می‌دهد که در به‌وجود آمدن این گونه‌ها، سهم و تأثیر دو عامل بیش از سایر موارد بوده است: ۱٫ تجربه‌های شاعران نیمایی و  پسانیمایی پیش از انقلاب؛ ۲٫ سهم شعر انقلاب و دفاع مقدس در ذهنیت شاعران نوآور و نوجوی پس از انقلاب. گونه‌های نوآوری مربوط به حوزة فرم و ساختار که در این مقاله مورد بحث قرار گرفته عبارتند از:‌ ۱٫ آغاز ناگهان؛ ۲٫ پایان ناتمام؛ تعبیر و تنوع لحن‌(آمیزش لحن‌ها)؛ ۴٫ نوآوری در شکل و ساختار ظاهری از قبیلِ: نوآوری در شکل نوشتاری، گسسته‌نویسی مصراع‌ها، استفاده از شگردهای فاصله‌گذاری،‌ غزل دیداری و…؛  ۵٫ بیان روایی و نمایشنامه‌‌‌‌ای در غزل.

برهمگوپته( Brahmagupta )

ریاضیدان هندی
دوره زندگی 
  – حدوداً سال ۶۳۰
جبر
فعالیتهایی که او در زمینه معادلات سیاله انجام داد ، فراتر از فعالیتهای دیوفانتوس است .
راه حل تطابق های همزمان .

رنه دكارت

شاید بیشتر شما با شنیدن اسم دکارت به یاد کلماتی مثل “حاصل ضرب دکارتی مجموعه “یا ” صفحه ی مختصات دکارتی” بیفتید. بله، یکی از دست آوردهای رنه دکارت بنیاد گذاشتن “هندسه ی تحلیلی” است. او هریک از نقاط صفحه را با دو عدد حقیقی متناظر کرد و به این صورت برای مسائل هندسی، راه حل های جبری پیدا کرد و بین این دو شاخه از ریاضیات پیوند برقرار کرد. برقراری این پیوند، دکارت را بر آن داشت تا سعی کند برای حل مشکلات علوم دیگر هم به ریاضیات متوسل شود. یعنی او تصور کرد، می توان در دیگر شاخه های علمی نیز از روش های ریاضی استفاده کرد. در همین راستا سعی کرد نظام فلسفی خود را بر اساس ریاضیات بنا کند. وی به دنبال این بود که در عقاید فلسفی خود به یقین برسد و از آن جا که شدیداَ تحت تأثیر یقینی بودن ریاضیات بود، برای حصول به یقین ، از ریاضی استفاده کرد. به این صورت که همان طور که در ریاضیات همه چیز از اصول موضوعه شروع می شود، بنیاد تفکر خود را با یک اصل که بدون نیاز به اثبات و به طور واضح و بدیهی ادراک می کرد. شروع کرد وکم کم با استفاده از آن به اثبات قضایایی درباره ی خودش، جهان ، خداوند و …. دست یافت.
در واقع روحیه ی تفکر ریاضی در فکر دکارت به حد اعلای خود رسیده بود. فلسفه ی وی تأثیر عمیقی بر دنیای فلسفه گذاشت و او توانست با وارد کردن ریاضی در فلسفه ، تحولی عظیم در فلسفه ایجاد کند، تا حدی که او را “پدر فلسفه ی نوین” می نامند. راستی احتمالاً اولین قضیه ای را که دکارت در فلسفه بیان کرد. شنیده اید: ” می اندیشم، پس هستم ” !

محمد زکریای رازی

طبیب کیمیایی و فیلسوف نامدار

 ابوریحان به دقت ،پشتکار و وسعت دانش رازی بخصوص به روش علمی او علاقه بسیارداشت. به همین دلیل به جمع آوری کتب او پرداخت او ۱۸۴ کتاب و رساله ی اورا در زمینه های مختلف جمع آوری نمود. یکی از روشهای علمی رازی آن بود که در زمان عضد الدوله دیلمی قرار بود بیمارستانی ساخته شود مسئولیت انتخاب محل مناسب به رازی سپرده شد. رازی قطعه های گوشت را در محله های مختلف قرار داد و بعد از ۲۴را که مشخصات محله ها روی آن نوشته شده بود جمع آوری کرد و از روی گوشتی که نسبت به بقیه سالمتر مانده بود جایگاه بیمارستان را تعیین کرد . یعنی او در قضاوت خود به حدس و گمان تکیه نکرد و به آزمایش دست زد . او همچنین گزارش نویسی از بیماران در بیمارستان را پایه گذاری کرد و گزارشهای خود را در کتاب حاوی آورده است .

رازی ، طبیب کیمیایی و فیلسوف نامدار که چیز زیادی از زندگانی او دانسته نیست.

 گفته می‌شود که وی در روم ، شوشه‌های طلا معامله می‌کرد و شناخت کیمیا در نزد وی ، از همین داستان نتیجه گرفته شده است و بعدها رازی به طب پرداخته است.

نیمه دوم سده سوم (ه- ق) را جورج سارتون در تاریخ علم ، “عصر محمدبن زکریای رازی “نامیده است. عصر رازی ، دوره اولین جنبش نوزایی فرهنگی اسلامی به شمار می‌رود که در وسیع‌ترین محدوده زمانی خود فاصله میان سده‌های سوم و چهارم را در بر می‌گیرد.

شاخه مکانیک آماری

مکانیک آماری، مبحثی در مکانیک است که به سیستمهایی با ذرات بسیار، (مانند اتمها، مولکولها، ذرات بنیادی با معیار اندازه عدد آووگادرو) می‌پردازد و از خاصیتهای میکروسکوپی این ذرات و برهمکنش آنها با یکدیگر، اطلاعاتی در مورد خواص ماکروسکوپی سیستم، از طریق محاسبات و روشهای آماری به ما می‌دهد. به خصوص اینکه معادله‌های حالت در ترمودینامیک توسط مدلهای میکروسکوپی-آماری مشتق می‌شوند.

مکانیک آماری شکوفایی خود را قبل از همه مدیون، دانشمندان کلاسیکی نظیر لودویگ بولتزمن، جوسایا ویلارد گیبز و جیمز کلرک ماکسول می‌باشد.

نسبیت

نسبیت (به معنی «نسبی بودن»، در برابر «مطلق بودن») ممکن است به معناهای زیر بکار رود:

اصل نسبیت در فیزیک کلاسیک که از گالیله است و اینشتین در نظریهٔ نسبیت خاص صورت عام‌تری از این اصل را مطرح کرد.

نظریه نسبیت، دو نظریه «نسبیت خاص» و «نسبیت عام» از آلبرت اینشتین

نسبیت یا نسبی‌گرائی در علوم انسانی

نسبیت نام اثری است از ام. سی. اشر
ادامه نوشته

فرمول معروف اینشتین (دست خط خود اینشتین)

نظریه نسبیت عام همه ما برای یک‌بار هم که شده گذرمان به ساعت‌فروشی افتاده است و ساعتهای بزرگ و کوچک را دیده ایم که روی ساعت ده و ده دقیقه قرار دارند. ولی هیچگاه از خودمان نپرسیده ایم چرا؟ انیشتین در نظریه نسبیت خاص با حرکت شتابدار و یا با گرانش کاری نداشت. نخستین موضوعات را در نظریه نسبیت عام خود که در ۱۹۱۵ انتشار یافت مورد بحث قرار داد.
ادامه نوشته

مکانیک کوانتومی

مشاهدات تجربی در اواخر قرن نوزدهم نشان داد که مکانیک کلاسیک در دو مورد از توجیه پدیده‌ها ناتوان است، یکی سرعتهای بالا نزدیک به سرعت نور و دیگری ذراتی که در حد اتم و کوچک‌تر از آنها هستند. همین امر موجب ظهور مکانیک کوانتوم برای توضیح رفتار ذرات اتمی و زیر اتمی و مکانیک نسبیتی برای سرعت های بالا شد. از آنجاییکه ذرات زیر اتمی نیز با سرعت های بالا سیر می‌‌کنند، لزوم ترکیب مکانیک کوانتومی و نسبیت را نشان داد که توسط دیراک انجام شد.

فهرست

۱ مفاهیم اولیه

۲ پیدایش کوانتم مکانیک

۳ سیر تحولی و رشد

ادامه نوشته

فیزیک هسته ای

فیزیک هسته‌ای بخشی از دانش فیزیک است که به خواص و ویژگی‌های هسته اتم‌ها می‌پردازد.
  • همجوشی هسته‌ای
  • شکافت هسته‌ای
  • چرخه‌تولیدانرژی‌هسته‌ای
ادامه نوشته

اخترفیزیک

اَختَرفیزیک یکی از شاخه‌های فیزیک است که به ویژگی‌های فیزیکی ستارگان می‌پردازد. این شاخه به فیزیک ستارگان، فضای میان ستاره‌ای، تولد و مرگ اجرام فضایی می‌پردازد. تنها اطلاعاتی که ما از ستارگان بدست می‌آوریم امواجی است که دریافت می‌شود. فقط نور، اختر فیزیک با کمک این اطلاعات و تطبیق قوانین فیزیکی از یک سو جهان را بهتر تبیین می‌کند و از یک طرف با کمک آزمایشگاهی به بزرگی عالم تئوریهای جدید را می‌آزماید. خجالت نمی کشی ما مطالب شما را تکمیل کنیم
  • کیهان‌شناسی
  • اخترشناسی
  • نجوم رصدی
ادامه نوشته

والتر بروخ

والتر بروخ مخترع سیستم پال در تاریخ دوم مارس ۱۹۰۸ در شهر نیو اشتات (Neustadt) در آلمان غربی (سابق) به دنیا آمد. پس از تحصیلات ابتدایی و متوسطه وارد دانشکده فنی شد.
ادامه نوشته

استفان هاوکینگ

فیزیکدان مشهور

حتما با استفان هاوکینگ آشنایید.فیزیکدان مشهوری که داستان زندگی او برای همه مردمها و تحصیل کردگان بسیاری رشته ها همچون پزشکی ، کامپیوتر و فیزیک ، در هر رشته به دلایلی می تواند جذاب باشد.از وی به تازگی کتابی به نام جهان در پوست گردوThe Universe in a Nutshell به چاپ رسیده است که گویا به فارسی هم ترجمه شده است.جستجوی من برای یافتن ناشر ترجمه فارسی این کتاب در اینترنت مرا به وب سایت رسمی وی کشاند.داستان بیماری هاوکینگ و صبر و اراده اش که از زبان خود وی در این سایت آمده خواندنی است. بد ندیدم پست امروزم را به تمامی به وی اختصاص دهم.

 استفن هاوکینگ یکى از بزرگ ترین دانشمندان معاصر است که هم اکنون در دپارتمان ریاضیات کاربردى و فیزیک نظرى است و استاد کرسى لوکازین ریاضیات در دانشگاه کمبریج است، سمتى که پیش از این سر آیزاک نیوتن و بعدها پل دیراک عهده دار آن بودند، با این همه هاوکینگ برخلاف سایر همکاران دانشگاهى خود در بین عامه مردم نیز از شهرت و محبوبیت بسیارى برخوردار است . زمینه‌ی پژوهشی اصلی وی کیهان‌شناسی و گرانش کوانتومی است. از مهم‌ترین دستاوردهای وی مقاله‌ای است که به رابطه‌ی سیاه‌چاله‌ها و قانون‌های ترمودینامیک می‌پردازد.

یکی از مهمترین کارهای هاوکینگ نظریاتش در مورد سیاه چاله هاست.طبق نظریه هاوکینگ در سال ۱۹۷۶ سیاه‌چاله نوعی تابش به نام “تابش هاوکینگ” از خود بروز می‌دهد و این تابش به دلیل ساختار درون سیاه چاله فاقد اطلاعات است. ولی این با قوانین فیزیک کوانتمی در تناقض بود که می‌گوید اطلاعات هرگز نمی‌توانند کاملا از بین بروند. این مسئله با عنوان ” پارادوکس اطلاعات سیاه‌چاله ” یکی از معماهای فیزیک مدرن بود. هاوکینگ ابتدا میدان گرانشی شدید درون سیاه‌چاله را دلیل این امر می‌دانست. دانشمندان زیادی سعی داشتند تا این پارادوکس را حل کنند. به طور مثال با استفاده از نظریه ریسمان‌ها که می‌گوید جهان از ریسمان‌های باریک و جنبنده تشکیل شده است نه از ذرات نقطه‌ای. و اکنون خود هاوکینگ به راه‌حل رسیده است. بر طبق محاسبات جدید هاوکینگ نوسانات سطح سیاه‌چاله‌ها می‌توانند باعث فرار اطلاعات شوند. سیاه‌چاله‌ها همه اطلاعاتی را از هر چه به درون آنها فرو رود، از بین نمی‌برند. در عوض اطلاعات تکه‌تکه می‌شوند. به این ترتیب اطلاعات می‌توانند از سیاه‌چاله فرار کنند. او می‌گوید: ” اگر شما به داخل یک سیاه‌چال بروید، انرژی جرم شما به دنیای ما برمی‌گردد ولی به صورت گسسته. که شامل اطلاعاتی است از آنچه شما به آن شبیه بوده‌اید ، ولی غیر قابل تشخیص.”این مسئله کمک می کند تا اطلاعات بیشتری از ساختار سیاه‌چاله و همین‌طور موادی که به داخل آن سقوط می‌کنند به‌دست آید. او با دو دانشمند دیگر بر سر عدم امکان انتقال داده‌ها از سیاه‌چاله شرط‌بندی کرده بود. به این ترتیب او یکی از بزرگ‌ترین شرط‌بندی‌های تاریخی را باخته است.

استفان ویلیام هاوکینگ”Stephen William Hawking” در ۸ ژانویه ۱۹۴۲ ،۳۰۰ سال بعد از مرگ گالیله،در آکسفورد انگلستان به دنیا آمد.خانه والدینش در شمال لندن بود ولی در جریان جنگ جهانی دوم به منطقه امنتری نقل‌مکان کردند.وقتی استفان ۸ ساله بود به St Albans شهر کوچکی درشمال لندن رفتند.در ۱۱ سالگی استفان به مدرسه همین شهر رفت و سپس به کالج آکسفورد ،کالجی که پدرش نیز در آن تحصیل کرده بود رفت.استفان به ریاضیات علاقه داشت در حالی که پدرش پزشکی را ترجیح می‌داد.رشته ریاضیات در آن زمان در کالج محل تحصیل استفان تدریس نمی‌شد به همین علت استفان فیزیک را انتخاب کرد.بعد از ۳ سال وی برنده جایزه اول شد.استفان پس از آن به کمبریج رفت تا به تحقیقات کیهان‌شناسی بپردازد.

فناوری اطلاعات

فناوری اطلاعات (فا) (به انگلیسی: Information Technology یا IT)، همچنانکه به‌وسیله انجمن فناوری اطلاعات آمریکا (ITAA‎) تعریف شده‌است، «به مطالعه، طراحی، توسعه، پیاده‌سازی، پشتیبانی یا مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی مبتنی بر رایانه، خصوصا برنامه‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزار رایانه می‌پردازد». به طور کوتاه، فناوری اطلاعات با مسائلی مانند استفاده از رایانه‌های الکترونیکی و نرم‌افزار سروکار دارد تا تبدیل، ذخیره، حفاظت، پردازش، انتقال و بازیابی اطلاعات به شکلی مطمئن و امن انجام پذیرد.

اخیرا تغییر اندکی در این عبارت داده می‌شود تا این اصطلاح به طور روشن دایره ارتباطات مخابراتی را نیز شامل گردد. بنابراین عده‌ای بیشتر مایلند تا عبارت «فناوری اطلاعات و ارتباطات» (Information and Communications Technology) یا به اختصار ICT را به کار برند.

ادامه نوشته

فناوری چیست؟

فناوری (تکنولوژی) شیوه و شگرد ساخت و کاربرد ابزار، دستگاه‌ها، ماده‌ها و فرایندهایی است که گره گشای دشواری‌های انسان است. فناوری یک فعالیت انسانی است و از همین رو، هم از دانش و هم از مهندسی دیرینه تر است.

بر این پایه واژه فناوری اغلب به نوآوری‌ها و نوابزارهایی اشاره دارد که از اصول و فرایندهای تازه یافتهٔ دانشی بهره می‌گیرند. از این رو مقولهٔ فناوری ممکن است در بدو مواجهه عجیب و محیر العقول جلوه کند. لیکن چنین نیست. حتی نوآوری‌های بسیار کهن مانند چرخ هم نمونه‌هایی از فناوری بوده و به شمار می‌روند. از مصداقهای فناوری نزد قدما فوت کوزه‌گری بوده‌است.

فناوری همان تسلط و تبحر انجام کار است، فناوری توانایی انجام کار در تمامی سطوح و زمینه‌ها است. یعنی طراحی، ساخت، استفاده، تعمیر و نگهداری و تحقیق و توسعه و غیره می‌باشد.

امروزه بسیاری از فناوری‌ها در نتیجه پژوهش به دست می‌آیند و پژوهشگاه‌های فناوری زیادی در سراسر جهان بر پا شده‌است. تکنولوژی به معنای اصلی حداکثر استفاده از کمترین امکانات موجود می‌باشد.

در کتاب مبانی و مدیریت فناوری اطلاعات آمده است:

  • فناوری یعنی تکنولوژی، که از دو لغت یونانی techne و logia تشکیل شده‌است که اولی به معنی هنر و دومی به معنی علم و دانش است.
  • فناوری به معنی کاربرد منظم معلومات علمی و دیگر آگاهی‌های نظام‌یافته برای انجام وظایف علمی است.
  • فناوری را می‌توان کلیهٔ دانش‌ها، فرآیندها، ابزارها، روش‌ها و سیستم‌های به کار رفته در ساخت محصولات و ارائهٔ خدمات تعریف کرد.
  • فناوری کاربرد عملی دانش و ابزاری برای کمک به تلاش انسان است.
  • یونیدو فناوری را کاربرد علوم در صنایع با استفاده از رویه‌ها و مطالعات منظم می‌داند
  • فرهنگ لاروس، فناوری را مطالعهٔ ابزارها، شیوه‌ها و روش‌های مورد انتظار و مورد استفاده در حوزه‌ها گوناگون صنعت می‌داند.
  • فناوری مجموعه‌ای از فرآیندها، روش‌ها، فنون، ابزار، تجهیزات، ماشین‌آلات و مهارت‌هایی است که توسط آن‌ها کالایی ساخته شده و یا خدمتی ارائه می‌گردد.
  • فناوری عبارت است از کاربرد علوم در صنایع با استفاده از رویه‌ها و مطالعات منظم و جهت‌دار.
  • علام با مطالعهٔ طبیعت به بررسی رفتارهای طبیعی و فیزیکی پرداخته و به دنبال کشف پدیده‌ها است و در حالی‌که فناوری با به کارگیری ایده‌ها و دستاوردهای علمی، خدمات و کالای مورد نیاز بشر را ارائه می‌کند.
  • فناوری عامل تبدیل منابع طبیعی، سرمایه و نیروی انسانی به کالا و خدمات است که عناصر متشکله و یا ارکان آن عبارت است از: سخت‌افزار، انسان افزار یا نیروی انسانی متخصص، فناوری متبلور در اسناد و مدارک یا اطلاعات، سازمان‌ها یا نهادافزار.


تکنولوژی یا فناوری به معنای کاربرد منظم معلومات علمی و دیگر آگاهی‌های نظام یافته برای انجام وظایف عملی است. به بیان ساده تر، تکنولوژی کاربرد عملی دانش و ابزاری برای کمک به تلاش انسان است و تأثیر بسزایی بر توسعه جوامع بشری دارد.